blog na temat dostępności stron internetowych

Przejdź do głównej treści

Czytniki ekranu

Fakt, że osoby niewidome są w stanie przeglądać strony internetowe, jest czasem dla osób nieobeznanych z tematyką dostępności nieco zaskakujący. Często pierwszym, odruchowo zadanym pytaniem, jest “jak ktoś, kto jest niewidomy, może korzystać z komputera, jeśli nie widzi tego, co jest wyświetlone na ekranie?”. Odpowiedź brzmi: dzięki czytnikom ekranu.

Co to jest czytnik ekranu

Czytnik ekranu należy do grupy tzw. technologii asystujących, umożliwiających osobom z niepełnosprawnością wykonanie czynności, które bez użycia tychże technologii byłyby znacznie trudniejsze, bądź wręcz niemożliwe do wykonania. Pomaga to osobom niepełnosprawnym w osiągnięciu większej niezależności. Do grupy technologii asystujących można zaliczyć wózki inwalidzkie, protezy, aparaty słuchowe oraz szereg specjalistycznych programów komputerowych.

Czytnik ekranu jest aplikacją, której zadaniem jest interpretacja informacji wysyłanej do urządzenia wyjścia (którym dla większości osób jest przede wszystkim monitor) i przedstawienie jej w alternatywnej formie. Najczęściej czytniki ekranu przekazują użytkownikom informację w formie głosowej (czyli wysyłają ją do głośników lub słuchawek), ale mogą też przesyłać informację do brajlowskiego monitora (urządzenia wejścia / wyjścia dla osób niewidomych, które łączy w sobie funkcję klawiatury i monitora).

Najpopularniejsze czytniki ekranu

Na rynku dostępnych jest wiele czytników ekranu. Niektóre stanowią część podstawowego oprogramowania danego urządzenia (np. VoiceOver, zainstalowany na każdym urządzeniu OSX i iOS), niektóre dostępne są jako dodatki do przeglądarki (np. ChromeVox dla Chrome, FireVox dla Firefoxa), inne zaś są ogólnie dostępnymi programami Open Source (NVDA), bądź też produktami komercyjnymi (np. JAWS, ZoomText).
Do najbardziej popularnych należą (wg ankiety przeprowadzonej przez Webaim w roku 2015, w której udział wzięły głównie osoby z Ameryki Północnej):

  1. JAWS
  2. Zoom Text
  3. Window Eyes
  4. NVDA
  5. VoiceOver.

Kto najczęściej korzysta z czytników ekranu?

Głównie posługują się nimi osoby niewidome i niedowidzące, ale czasem korzystają z nich także osoby, które mają trudności z czytaniem bądź nauką.

Przeglądanie strony internetowej za pomocą czytnika ekranu

To, w jaki sposób wygląda proces przeglądania strony internetowej za pomocą czytnika ekranu, zależy oczywiście od użytkownika (osobistych preferencji i nawyków, tego, w jakim celu otworzył daną stronę), oraz od czytnika ekranu, którego osoba ta używa.
Mówiąc ogólnie, gdy czytnik ekranu jest włączony i użytkownik otwiera nową stronę internetową, w pierwszej kolejności czytnik podaje nazwę strony (informację tę czerpie z zawartości elementu <title> umieszczonego w <head>). Niektóre czytniki informują też o strukturze nowo otwartej strony: np. ile znajduje się na niej nagłówków, jakie regiony, itd. Podobnie jak osoba widząca, osoba korzystająca z czytnika ekranu może albo szczegółowo przejrzeć zawartość strony, element po elemencie, albo szybko przeskanować jej treść (np. poprzez przejrzenie nagłówków), bądź też udać się wprost do formularza wyszukiwania i spróbować w ten sposób odnaleźć poszukiwaną informację. Decydując się na przejrzenie treści bieżącej strony, użytkownik ekranu najczęściej najpierw zapoznaje się z zamieszczonymi na niej nagłówkami, gdyż pozwala to na szybkie zorientowanie się, jakiego typu treści zawarte są na stronie, jaka jest jej struktura, itd. Czytniki ekranu mają przeznaczony do tego specjalny skrót klawiaturowy; ilekroć klawisz ten (z reguły “H”) zostaje wciśnięty, wskaźnik czytnika ekranu (wirtualny kursor) zostaje przeniesiony do kolejnego nagłówka na stronie. Użytkownik zostanie wtedy powiadomiony nie tylko jaka jest treść nagłówka, ale także jaki jest jego poziom. Czytniki mają wbudowany szereg skrótów klawiaturowych, które pozwalają na szybszą i dostosowaną do indywidualnych potrzeb nawigację, np. przechodzenie od regionu do regionu, nawigację po słowach, zdaniach, listach, linkach, tabelach, komórkach tabeli, itd.

Jedną z podstawowych rzeczy, które należy zrozumieć w odniesieniu do czytników ekranu, jest to, że całą wiedzę na temat danej strony czerpią one z kodu HTML. Wbrew nazwie nie interpretują one treści na podstawie tego, jak wyświetlone są one na ekranie; przekazują jedynie informację, która została im udostępniona w warstwie semantycznej. Dlatego tak ważne jest używanie poprawnego, semantycznego kodu. Na przykład, jeśli twórca strony internetowej zdecydowałby się na oznaczenie nagłówków na stronie przy pomocy elementu <div>, czytniki ekranu nie rozpoznają tych elementów jako nagłówki, nawet jeśli wyświetlone są jako pogrubiony i powiększony tekst. Zostaną one odczytane jako zwykły tekst i nie będzie możliwe przeniesienie do nich wirtualnego kursora za pomocą klawisza “H”.
Jeśli natomiast treść strony zostanie oznaczona przy pomocy poprawnych elementów i atrybutów HTML, czytniki ekranu będą w stanie przekazać użytkownikom, jaka rolę pełni każdy z elementów strony i jakie ma właściwości.

Spróbuj sam

Uważam, że każdy web deweloper powinien przynajmniej raz spróbować skorzystać z komputera i Internetu przy pomocy czytnika ekranu (i, w miarę możliwosci, innych technologii asystujących). Dlaczego? By lepiej zrozumieć zróżnicowane potrzeby osób korzystających z ich produktów (stron bądź aplikacji). Często web deweloperzy zapominają, że nie każdy używa komputera w taki sposób, jak oni. Nie każdy jest osobą o zaawansowanej wiedzy z dziedziny informatyki, obeznanym z najnowszymi trendami w budowie stron internetowych, przeglądającym strony na wielkim ekranie, korzystającym z super szybkiego łącza i posługującym się myszą. Spróbowanie, choćby na kilka godzin, jak to jest korzystać z komputera i Internetu w alternatywny sposób, pozwala na uzyskanie nieocenionej perspektywy i uświadomienie sobie, na jakiego rodzaju problemy napotykają niektórzy użytkownicy.
Dla tych, którzy chcą spróbować, szybka rada: aby uzyskać optymalne rezultaty, należy korzystać z określonych kombinacji czytników ekranu i przeglądarek; pewne czytniki ekranu działają lepiej w określonych przeglądarkach, dlatego najlepiej korzystać z VoiceOver z (oczywiście) Safari, JAWS z IE, a NVDA z Firefox.

Od czego zacząć

Użytkownicy Macbooka mają ułatwione zadanie – wystarczy że włączą VoiceOver (albo poprzez ustawienia, albo przez kombinację klawiszy Command – F5). Osoby korzystające z Windowsa mogą ściągnąć wersję demo ZoomText lub JAWS, bądź też zainstalować darmowe NVDA.
Następnie polecam wydrukowanie sobie listy głównych skrótów klawiszowych dla wybranego czytnika i mieć je pod ręką. Po włączeniu czytnika, otwórz okno przeglądarki i wpisz adres strony, o której wiesz, że spełnia zasady dostępności. Spędź na niej trochę czasu; najpierw przejdź przez każdy element, od początku do końca strony. Wysłuchaj, jak elementy te są ogłaszane, jakiego rodzaju informacje podawane są przez czytnik. Potem wypróbuj różne skróty klawiszowe – przejdź od nagłówka do nagłówka, od regionu do regionu, otwórz okienko z listą linków obecnych na stronie i wysłuchaj ich – czy ich opisy mają sens? wiesz dokąd prowadzą?

Następnie wyłącz monitor i przejdź na inną, dowolnie wybraną stronę. Spróbuj się po niej poruszać. Jeśli jakiś element jest dziwnie odczytywany, czegoś nie rozumiesz, czy też nie możesz znaleźć, zapamiętaj to, a gdy później włączysz monitor, zajrzyj w kod i zobacz czy wiesz, czym było to spowodowane.
Możesz też spróbować wykonać jakąś konkretną czynność, np. sprawdź prognozę pogody na dany dzień w danym mieście, czy też wyszukaj określony produkt w sklepie internetowym.

Przeglądanie stron internetowych korzystając z czytnika ekranu to naprawdę ciekawe i przydatne doświadczenie – o wrażeniach jednego z web developerów, który tego spróbował, można przeczytać w artykule Things I learned by pretending to be blind for a week” (czyli czego się nauczyłem udając przez tydzień osobę niewidomą).

Komentarze:

  1. Comandeer

    Uważam, że każdy web deweloper powinien przynajmniej raz spróbować skorzystać z komputera i Internetu przy pomocy czytnika ekranu (i, w miarę możliwosci, innych technologii asystujących). Dlaczego? By lepiej zrozumieć zróżnicowane potrzeby osób korzystających z ich produktów (stron bądź aplikacji).

    W pełni popieram – chociaż jeden z powodów mojego poparcia jest czysto prozaiczny: różnica między standardami dostępności (a przynajmniej: tym, co na logikę czytniki ekranu powinny robić) a tym, co faktycznie robią czytniki ekranu. Pierwszy przykład z brzegu: http://dev.ckeditor.com/ticket/14237#comment:9

Dodaj komentarz

Należy wypełnić wszystkie pola oznaczone asteryskiem (*).
Zanim komentarz zostanie opublikowany będzie musiał zostać zatwierdzony przez moderatora.

Możesz wykorzystać następujące elementy HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>