blog na temat dostępności stron internetowych

Przejdź do głównej treści

Jak sprawdzić dostępność strony internetowej?

Weryfikacja, czy (i w jakim stopniu) dany serwis internetowy spełnia zasady dostępności, może być dokonana na trzy sposoby: poprzez audyt przeprowadzony przez eksperta z dziedziny dostępności, automatyczny test, bądź też badanie z udziałem użytkowników z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

Audyt ekspercki

Ekspercki audyt wykonywany jest przez specjalistę z dziedziny dostępności i polega na sprawdzeniu serwisu pod kątem zgodności z wytycznymi WCAG 2.0 na określonym poziomie (A, AA lub AAA). Osoba przeprowadzająca test sprawdza, czy wszystkie elementy danej strony spełniają kryteria sukcesu, które ich dotyczą. Proces ten opiera się w znaczym stopniu na analizie kodu strony, dlatego też audytor powininen być nie tylko ekspertem z dziedziny dostępności, ale powinien także zajmować się tworzeniem stron internetowych. Dzięki temu można być pewnym, że udzielone rekomendacje i rozwiązania będą realistyczne i możliwe do wdrożenia.

Audyt ekspercki jest dość żmudnym i czasochłonnym procesem, i dlatego z reguły nie jest możliwe sprawdzenie wszystkich stron wchodzących w skład serwisu (współczesne serwisy internetowe mogą zawierać setki lub nawet tysiące podstron). Z tego powodu na potrzeby audytu wybiera się niewielki podzbiór stron. Aby wyniki testu były jak najbardziej reprezentatywne i jak najlepiej odzwierciedlaly poziom dostępności całego serwisu, dobrze jest wybrać do audytu strony zbudowane na bazie różnych szablonów i wykorzystujące różne elementy i komponenty (filmy video, formularze, tabele, itd.). Dzięki temu pomimo, że w trakcie audytu sprawdzany jest jedynie niewielki procent stron, można z dużą dozą pewności stwierdzić, że większość problemów istniejących na stronie zostanie wykryta.

Zalety:

  • Wyniki audytu przeprowadzonego przez specjalistę z dziedziny dostępności uważane są za najbardziej dokładne i miarodajne
  • Możliwe jest sprawdzenie zgodności z wszystkimi wybranymi kryteriami sukcesu.

Wady:

  • Ze względu na charakter audytu z reguły niemożliwe jest sprawdzenie całego serwisu internetowego
  • Dokładność i jakość wyników testu manualnego w znacznym stopniu zależy od wiedzy i doświadczenia osoby przeprowadzającej audyt.

Testy automatyczne

Jak już wspomniałam, zazwyczaj niemożliwe jest manualne sprawdzenie każdej strony serwisu internetowego. Dlatego też jeśli chcemy przetestować wszystkie istniejące podstrony, musimy skorzystać z automatycznego narzędzia do sprawdzania dostępności stron. Programy te są w stanie w przeciągu kilku minut sprawdzić setki stron pod kątem zgodności z wytycznymi WCAG. Darmowe wersje zwykle pozwalają na ocenę tylko jednej strony na raz (by przetestować cały serwis trzeba po kolei wpisać adresy wszystkich podstron i sprawdzać je jedna po drugiej). Płatne narzędzia automatycznie sprawdzają wszystkie podstrony (albo ich wybraną ilość) należące do danego serwisu.

Mogłoby się zatem wydawać, że automatyczny test dostępności jest znacznie lepszy i wydajniejszy od audytu eksperckiego. Tak jednak nie jest. Dlaczego? Automatyczne narzędzia są w stanie sprawdzić zgodność jedynie z niektórymi kryteriami sukcesu. Wiele kryteriów jest zbyt subiektywnych i złożonych, by można było je przetestować automatycznie, bez udziału człowieka. Na przykład, za pomocą automatycznego narzędzia możemy sprawdzić, czy wszystkie elementy <img> posiadają atrybut “alt”, który wykorzystuje się do zapewnienia alternatywnego opisu treści obrazu. Żadne automatyczne narzędzie nie jest jednak w stanie ocenić, czy zamieszczony alternatywny opis prawidłowo opisuje zawartość danego elementu <img>. Czyli jeśli ktoś np. zamieści na stronie zdjęcie jabłka i opisze je jako “krzesło”, strona ta przeszłaby pozytywnie automatyczny test. Dlatego też na chwilę obecną automatyczny test nie jest w stanie zastąpić testów wykonywanych przez ludzi.

Niestety niektórzy autorzy narzędzi do automatycznego testowania dostępności nie informują o tym swoich potencjalnych klientów. Np. jedna z firm pisze, że “Całość analiz przeprowadzana jest w sposób automatyczny, bez ingerencji człowieka. Sprawia to, że wyniki badań są wolne od subiektywnych odniesień, niekonsekwencji czy ludzkiego błędu.” Jest to prawdą, ale jak wspomniałam wcześniej, brak ingerencji człowieka i niemożliwość subiektywnej oceny stanowi jednocześnie największą wadę tego typu narzędzi. Subiektywna ocena jest niezbędna do sprawdzenia zgodności z niektórymi kryteriami sukcesu. Firma ta podkreśla też, że “oceny analiz nie można w żaden sposób kwestionować”, co może mylnie sugerować, iż końcowy wynik (czyli stwierdzenie, czy testowana strona jest dostępna czy nie) jest ostateczny i niepodważalny, co nie jest prawdą.
Piszę o tym dlatego, iż uważam, że nie informowanie użytkowników o ograniczeniach automatycznych narzędzi do testowania dostępności może być bardzo szkodliwe. Właściciele firm, dyrektorzy korporacji czy też osoby tworzące strony mogą żyć w fałszywym przekonaniu, że ich strony są dostępne, gdyż przeszły automatyczny test. Tymczasem pozytywny wynik takiego testu oznacza jedynie, że nie zostały wykryte żadne niezgodności z wytycznymi, które narzędzie to jest w stanie wykryć.

W żadnym wypadku nie sugeruję jednak, że automatyczne narzędzia są nieprzydatne. Uważam tylko, że należy rozumieć ich ograniczenia i realistycznie podchodzić do wygenerowanych wyników.

Zalety:

Choć wyniki testów automatycznych nie są w pełni miarodajne, jest możliwe za ich pomocą szybkie sprawdzenie wszystkich stron serwisu internetowego. Pozwala to uzyskać ogólne rozeznanie w jakim stopniu sprawdzany serwis jest dostępny.

Wady:

  • Niemożliwość sprawdzenia zgodności z wszystkimi kryteriami sukcesu
  • Fałszywie pozytywne wyniki – osoby, które nie wiedzą wiele na temat dostępności, mogą sądzić, że serwis, który pozytywnie przeszedł automatyczny test, jest całkowicie zgodny z wytycznymi WCAG.

Przykładowe narzędzia:

Testy z użytkownikami

Trzecim rodzajem testu sprawdzającego dostępność serwisu internetowego są badania przeprowadzane z udziałem osób niepełnosprawnych. W odróżnieniu od badań automatycznych i eksperckich, testy z użytkownikami nie opierają się na wytycznych WCAG. Zamiast tego osoby uczestniczące w teście proszone są o wykonanie kilku określonych czynności bądź też o dotarcie do określonej informacji. Osoba prowadząca badanie obserwuje, w jaki sposób użytkownicy próbują wykonać zadania, z czym mają trudności, i pyta o ich opinię i odczucia na temat serwisu. By testy z użytkownikami były jak najbardziej przydatne i miarodajne, należy:

  • odpowiednio dobrać wielkość grupy użytkowników uczestniczących w badaniach; wyniki testu przeprowadzonego z dwiema osobami nie będą miarodajne
  • wybrać osoby z różnymi rodzajami dysfunkcji i korzystających z różnych technologii asystujących, np.:
    • osoby niewidome korzystające z różnych czytników ekranu (JAWS, NVDA, VoiceOver)
    • osoby niedowidzące korzystające z programu do powiększania treści wyświetlanej na ekranie (np. Zoom Text)
    • osoby głuchonieme
    • osoby cierpiące na niepełnosprawność motoryczną, które nie mogą korzystać z myszy
    • osoby korzystające z programu rozpoznawania mowy (np. Dragon Naturally Speaking)
    • osoby z ograniczeniami kognitywnymi i mających trudności w uczeniu się (np. cierpiący na dysleksję)
  • jeśli jest to możliwe, wybrać osoby w różnym wieku i o różnym poziomie biegłości w obsłudze komputera i korzystania z Internetu

Zalety:

Badania te stanowią znakomitą okazję, by zweryfikować poprawność zastosowanych rozwiązań z punktu widzenia użytkownika. W końcu kto jest w stanie lepiej ocenić, jak łatwa czy też trudna w obsłudze dla osób niewidomych jest dana strona, niż osoba, która korzysta z czytnika ekranu na co dzień.

Wady:

Czasem zgłoszone przez użytkownika problemy czy też niedogodności niekoniecznie muszą mieć związek z dostępnością danego rozwiązania; może to być po prostu kwestia osobistych preferencji.

Którą metodę sprawdzenia dostępności wybrać?

Jeśli jest to możliwe, najlepiej wszystkie trzy. Każda z powyżej opisanych metod ma swoje silne i słabe strony, i dlatego świetnie się one uzupełniają. Audyt przeprowadzony przez eksperta pozwoli na dogłębną analizę dostępności kilku lub kilkunastu kluczowych stron. Automatyczny test umożliwia uzyskanie generalnego obrazu dostępności całego serwisu. Badania z niepełnosprawnymi użytkownikami pozwolą na wykrycie problemów, które wykraczają poza wytyczne WCAG, i pozwolą na uzyskanie oceny dostępności z nieocenionej perspektywy użytkownika końcowego.

Jeśli jednak skorzystanie ze wszystkich metod nie jest możliwe (ze względu na ograniczony czas lub budżet) i jesteśmy zmuszeni wybrać tylko jedną z nich, zdecydowanie polecałabym przeprowadzenie audytu eksperckiego. Zapewnia on najbardziej wnikliwą analizę stron i pozwala na uzyskanie nie tylko listy błędów, ale również rekomendacji jak je naprawić.

Dodaj komentarz

Należy wypełnić wszystkie pola oznaczone asteryskiem (*).
Zanim komentarz zostanie opublikowany będzie musiał zostać zatwierdzony przez moderatora.

Możesz wykorzystać następujące elementy HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>